Domus w Katowicach – status kultowego pawilonu z PRL i plany jego nowego wykorzystania

Budynki z PRL całkowicie przeszklone: Domus, Emilia, Śródmieście

Pawilon Domus, znany również jako brat Emilii z Warszawy, powstał w Katowicach w 1964 roku jako pierwszy nowoczesny dom meblowy na Śląsku. Projekt opracowali architekci Marian Skałkowski i Jurand Jarecki. Emilia, pierwowzór z Warszawy, została rozebrana w 2016 roku. Domus zachował się i obecnie pełni inną funkcję, stanowiąc przykład całkowicie przeszklonego pawilonu handlowego z czasów PRL. Inne budynki tego typu stały w Warszawie, Białymstoku, Gdańsku i Krakowie.

Domus wyróżniały ściany z olbrzymich tafli szkła oraz nowoczesne ogrzewanie sufitowe. Pawilon wybudowano na działce należącej dziś do miasta. W 2025 roku Katowice odkupiły budynek od prywatnego właściciela za 13,5 mln zł. W budżecie na 2026 rok przewidziano 200 tys. zł na opracowanie założeń i wytycznych dla adaptacji na nowe funkcje społeczne.

Miasto Katowice kupiło pawilon meblowy z PRL

Katowicki magistrat poinformował, że trwa opracowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej adaptacji pawilonu przy Mickiewicza 7 do nowych funkcji społecznych. Zabezpieczone środki mają posłużyć do wypracowania szczegółowych założeń inwestycyjnych.

Budynek projektował Marian Skałkowski, absolwent AGH w Krakowie i uczelni w Budapeszcie, projektant takich obiektów jak Delikatesy przy alei Korfantego i Haperowiec. Współpracował przez prawie cztery dekady w Miastoprojekcie Katowice. Współautorstwo Domusa przypisuje się także Stanisławowi Kwaśniewiczowi, autorowi pawilonu przy Uniwersyteckiej.

Budynek z dwóch segmentów, przesuniętych o pół kondygnacji

Projekt Domusa oparto o dwa segmenty, północny i południowy, przesunięte względem siebie o pół kondygnacji. Obie części połączyła klatka schodowa. Taka koncepcja umożliwiła otwartą przestrzeń bez zamkniętych pomieszczeń, z możliwością elastycznego dzielenia wnętrz ruchomymi ściankami. Autorami aranżacji wnętrz byli Składkowski, Kwaśniewicz oraz Alina i Stanisław Rabaszowscy z Akademii Sztuk Pięknych.

• Do 1964 roku powstały tylko cztery inne domy meblowe tego typu w Polsce: w Warszawie, Białymstoku, Gdańsku i Krakowie,
• w inwestycję w Katowicach zaangażowało się Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Meblami w Bytomiu,
• żelbetową konstrukcję opracował inżynier Stanisław Gromek,
• przy wejściu znajdowała się mozaika, która nie zachowała się do dziś.

Według źródeł z 1961 roku pawilon wzniesiono z żelbetu i szkła, praktycznie bez ścian murowanych. Główne wejście wyróżniał oryginalny element architektoniczny, widoczny wieczorem dzięki podświetleniu.

Dom meblowy Domus w Katowicach. Dane

• Kubatura: 9 000 m³,
• Powierzchnia zabudowy: 2 500 m²,
• 5 kondygnacji wystawienniczych oraz 1 500 m² powierzchni wystawienniczej,
• w pierwotnym projekcie zastosowano ogrzewanie sufitowe, później zmienione,
• wnętrze oparto na systemie ruchomych ścianek,
• znajdowało się tu wielkie akwarium,
• taras od strony dziedzińca powstał ponad kotłownią.

Pawilon od początku działalności cieszył się dużą popularnością, a kolejki po meble ustawiano do późnych godzin nocnych. Wyposażenie pawilonu — meble, dywany, ceramika, obrazy — kupowane w Domusie przetrwało w domach mieszkańców do dziś, co potwierdzają zachowane relacje internautów.

• Komplet mebli Szarotka nadal używany,
• zakup stolika pod TV na przełomie lat 70/80 po staniu w długiej kolejce,
• brak możliwości zakupu mebli bez łapówki w latach 80.,
• komplet Polan uznawany za solidny, zachowany do dziś,
• segment Kowalski nabyty po całonocnym staniu w kolejce.

Ślązak – obecny wygląd i przyszłość pawilonu

Budynek obecnie funkcjonuje pod nazwą Ślązak. Zniknęły oryginalne elementy — neon, daszek przed wejściem, przeszklone boczne ściany zamieniono na panele. Wnętrze zajmuje bar mleczny i sklep z odzieżą używaną. Miasto zrezygnowało z wyburzenia pawilonu — wcześniej planowano w tym miejscu wielopoziomowy parking. Planowane są działania mające przekształcić ulicę Mickiewicza w przyjazną przestrzeń miejską.

• Transakcja zakupu dotyczyła prawa wieczystego użytkowania gruntu o powierzchni 1790 m²,
• budynek handlowo-usługowy ma powierzchnię użytkową 2452,2 m².