Nowa stacja kolejowa Białystok – jak zmieniły się dworzec, perony i centrum przesiadkowe?
Stacja kolejowa Białystok przed modernizacją
Stacja kolejowa w Białymstoku została uruchomiona w 1862 roku. Pierwszy budynek dworca powstał około tego czasu przy trasie Kolei Warszawsko-Petersburskiej. Rozwój stacji przyspieszyły dogodne połączenia. Obiekt odbudowywano po zniszczeniach obu wojen światowych, jednak po 1945 roku nie przywrócono mu poprzedniego charakteru. Od 1985 roku dworzec figuruje w rejestrze zabytków. W 1996 roku zakres ochrony zwiększono o dodatkowe elementy zespołu stacyjnego.
Po 1989 roku przeprowadzono częściową modernizację budynku. Prace trwały 14 lat i zakończyły się w 2003 roku. Udało się poprawić estetykę i funkcjonalność, ale budynek stracił wiele z oryginalnej architektury. Dostępność pozostała ograniczona – na perony prowadziła kładka nad torami (bez wind) oraz niebezpieczne przejście w poziomie szyn. Do części budynku można było wejść jedynie po schodach.
Modernizacja, etap I: dworzec i plac, 2018–2020
W 2018 roku PKP S.A. podpisały umowę na przebudowę kompleksu dworca wraz z placem. Projekt opracowało biuro PAS Projekt, a wykonawcą został Budimex. Budżet wyniósł około 40 mln zł. Dworzec musiał obsługiwać pasażerów przez cały czas prowadzonych prac. W ramach inwestycji dokonano całkowitej przebudowy wnętrz, przywracając historyczny wygląd wielu elementów, na przykład podpór i sufitów. Powstał jednoobszerny hol, w którym odtworzono część detali historycznych.
- zlikwidowano bariery architektoniczne,
- zamontowano nowe windy,
- budynek wyposażono w fotowoltaikę,
- uruchomiono nowoczesny system informacji pasażerskiej.
Plac przed dworcem został uporządkowany i zyskał nową nawierzchnię. Dodano zieleńce z ławkami, wytyczono piesze trasy i zainstalowano nowe oświetlenie. Powiększono parking.
Modernizacja, etap II: część stacyjna, 2020–2024
Od 2020 roku prowadzone były prace modernizacyjne na linii Rail Baltica, odcinek Czyżew – Białystok, obejmujący 71 km torów. Projekt opiewał na kwotę 3,3 mld zł, a środki pochodziły z budżetu Unii Europejskiej. Inwestorem były PKP PLK, dokumentację przygotowało biuro AECOM Polska, natomiast generalnym wykonawcą zostało konsorcjum Intercor – Stecol Corporation – Sinohydro Corporation Limited.
- wykonano cztery nowe perony, łącznie siedem krawędzi,
- perony 1 i 2 (dla pociągów dalekobieżnych) mają większą długość,
- perony 3 i 4 przeznaczono głównie do obsługi ruchu regionalnego,
- peron 4 znajduje się przy centrum przesiadkowym i dworcu autobusowym.
Perony 1–3 mają wspólne zadaszenie z przeszkleniami, peron 4 otrzymał osobny dach. Dachy zaprojektowano zgodnie ze stylistyką zabytkowego budynku. Wyższe perony poprawiają dostępność – na wyposażeniu są ławki, czytelne oznakowanie i System Dynamicznej Informacji Pasażerskiej.
Przebudowano także tory (około 55 km) i rozjazdy (144 sztuki), a także powstało Lokalne Centrum Sterowania ruchem z komputerowymi urządzeniami. Nowe podziemne przejście o długości 70 m prowadzi pasażerów od dworca na perony, na drugą stronę torów oraz zostało wyposażone w windy i ruchome schody. Tunel zastąpił starą kładkę nad torami.
Modernizacja, etap III: intermodalny węzeł komunikacyjny, 2016–2023
W latach 2016–2023 przeprowadzono inwestycję budowy nowoczesnego węzła przesiadkowego. Koszt projektu przekroczył 212 mln zł, z czego 154 mln zł pochodziło ze środków unijnych. Prace obejmowały:
- przebudowę skrzyżowania ulic Kolejowej i Zwycięstwa,
- budowę centrum przesiadkowego przy dworcu autobusowym i kolejowym,
- budowę tunelu pieszo-rowerowego pod torami PKP.
Tunel o długości ok. 164 m i szerokości 8 m otwarto w 2024 roku. Wyposażono go w strefę dla pieszych, tor dla rowerzystów i pełną dostępność dla osób z niepełnosprawnościami. Wartość kontraktu na tunel wyniosła 50,04 mln zł. Projekt przygotowała Pracownia Projektowa MiD, a wykonawcą został STRABAG. Tunel zapewnia szybkie przesiadki pomiędzy koleją, komunikacją miejską i regionalną.
Nowe centrum przesiadkowe łączy transport dalekobieżny oraz lokalny – powstały nowoczesne perony autobusowe, zatoki, wiaty przystankowe, parkingi typu „kiss&ride”, parkingi rowerowe i tereny zielone. Przeorganizowanie układu drogowego poprawiło dojazd do węzła.
Niezależnie od tunelu wykonano szklano-stalowe zadaszenia wejść do tunelu. Wyłonionym wykonawcą zostało Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe Krzysztof Piaszczyk, a koszt wyniósł 5,6 mln zł. Projekt przygotowała pracownia MiD, a kształt konsultowano z miejskimi architektami.