Powerhouse Parramatta – nowy symbol Sydney redefiniuje przestrzeń publiczną miasta
Oficjalne otwarcie Powerhouse Parramatta – nowej ikony Sydney
W sobotę, 7 listopada 2026 roku, Powerhouse Parramatta zostanie udostępnione publiczności. Budowa muzeum zlokalizowanego nad brzegiem Parramatta River trwała cztery lata i zakończyła się w kwietniu 2026 roku. Obecnie odbywa się montaż pierwszych wystaw. Powerhouse Parramatta to pierwsza tak duża instytucja kulturalna rządu stanowego na zachodzie Sydney, regionu najdynamiczniej rozwijającego się, lecz dotychczas marginalizowanego pod względem kultury.
Znaczenie projektu i porównania z Sydney Opera House
Inwestorem jest Infrastructure NSW. Budżet przedsięwzięcia wynosi 915 milionów dolarów australijskich, z czego 840 mln pochodzi z budżetu państwa, a 80 mln z prywatnych darowizn. Projekt uwzględnia również magazyn zbiorów w Castle Hill oraz digitalizację kolekcji. Podobnie jak Sydney Opera House w swojej epoce, także Powerhouse Parramatta ma redefiniować tożsamość i przestrzeń publiczną metropolii. Zachodnią część miasta zamieszkuje obecnie blisko połowa mieszkańców Sydney, a znaczące instytucje kulturalne koncentrowały się dotąd w historycznym centrum.
Koncept architektoniczny: paryski racjonalizm i japońska pustka
Autorami projektu są Nicolas Moreau i Hiroko Kusunoki z paryskiego biura Moreau Kusunoki, wspierani przez australijską pracownię Genton. Architektura gmachu łączy racjonalizm konstrukcyjny i japońską koncepcję mâ, czyli twórczej pustki. Budynek funkcjonuje jako „hyper-platforma” – elastyczna, otwarta struktura mieszcząca muzeum, laboratoria, centrum edukacji i miejsce spotkań. Kluczowe są przeszklone łączniki między salami wystawowymi – otwarte, ogólnodostępne przestrzenie przeznaczone do odpoczynku oraz spotkań, bez obowiązku zakupu biletu.
Konstrukcja i innowacje inżynieryjne
Budynek wyróżnia biały stalowy egzoszkielet, zaprojektowany z udziałem konstruktora Juna Sato i biura Arup. Nośna konstrukcja, wyprowadzona na zewnątrz szklanej elewacji, odpowiada za przenoszenie obciążeń – ponad 1 300 elementów stalowych tworzy siatkę przypominającą litery W, X, N, A i V. Kratownice mają trzy skale: najmniejsza odpowiada skali ludzkiej, średnia integruje gmach z otoczeniem, największa determinuje charakterystyczny wyraz miasta.
Główne galerie mają ponad 2 000 m² i sięgają 18 metrów wysokości, umożliwiając prezentację pełnowymiarowych obiektów, na przykład samolotów czy rakiet. Galeria od strony rzeki wyposażona jest w ruchomą bramę o długości 56 metrów, która pozwala na bezpośrednie połączenie wnętrza budynku z nadrzecznym tarasem. Całość dopełnia 13 000 m² szklanej fasady zabezpieczonej powłoką hydrofobową ograniczającą osadzanie się zanieczyszczeń.
Realizacja i ekologiczne rozwiązania
Budową kierowała firma Lendlease. Zatrudniono przy niej ponad 4 000 pracowników, głównie miejscowych. Zużyto 12 000 ton stali oraz ponad 147 000 elementów złącznych. W 2025 roku umieszczono tradycyjną wiechę – gałąź australijskiej sosny – na wysokości 75 metrów. Powerhouse Parramatta otrzymało 6 gwiazdek projektu Green Star Buildings i od pierwszego dnia działalności będzie neutralne emisyjnie. Na budowie wykorzystywano dźwigi napędzane odnawialnym olejem, redukując emisję o 90%.
Ze względu na zagrożenie powodziowe pod obiektem zaprojektowano podniesioną przestrzeń undercroft, która podczas wezbrań ma przepuścić wodę pod budynkiem bezpiecznie dla wnętrz muzeum.
Społeczne kontrowersje i wyburzenie Willow Grove
W trakcie realizacji projekt wzbudził silny opór społeczny. Z 1 303 opinii zebranych w konsultacjach, aż 1 244 wyrażało sprzeciw. Krytykowano wycinkę 56 drzew i brak parkingu publicznego. Największe emocje wzbudziło wyburzenie zabytkowej willi Willow Grove z lat 1870–1880, związanej z historią położnictwa i walki o prawa kobiet. Pomimo deklaracji poprzedniego rządu o jej rekonstrukcji, plan zarzucono w 2023 roku ze względów finansowych, a pamięć o obiekcie zostanie zachowana przez wkomponowanie oryginalnych płyt piaskowca w posadzkę muzeum.
Ekspozycje, edukacja i design
Zwiedzający od 7 listopada otrzymają bezpłatny wstęp na wystawy stałe. Biletowana będzie jedynie główna wystawa „Task Eternal”. Na otwarcie przygotowano 5 wystaw prezentujących ponad 3 000 obiektów, w tym samolot Qantas Avro 504K, dżinsy Levi’s 501 Steve’a Jobsa oraz prototypy butów Predator Craiga Johnstona.
Jedną z kluczowych ekspozycji jest „The Mall” – przekrojowa prezentacja historii i zjawiska centrów handlowych, przygotowana przez OMA/AMO pod kierownictwem Davida Gianottena. Obiekt posiada zielony taras z tradycyjnymi roślinami jadalnymi Aborygenów i obserwatorium astronomicznym. Działa także Lang Walker Family Academy – szkoła z miejscami noclegowymi dla 10 000 uczniów rocznie oraz 30 apartamentów dla artystów i uczonych.
Ponad 50 australijskich projektantów przygotowało unikalne meble i detale wnętrz, czyniąc muzeum przykładem współczesnego designu.
Znaczenie inwestycji i perspektywy
Powerhouse Parramatta uznawane jest za przykład połączenia zaawansowanej inżynierii, zrównoważonego rozwoju i nowego podejścia do przestrzeni publicznej. Projekt stał się jednak przedmiotem kompromisu w sporze o dziedzictwo kulturowe i rozwiązania urbanistyczne. Funkcjonowanie muzeum ma umożliwić redefinicję roli instytucji publicznych oraz procesów integracji i aktywizacji lokalnej społeczności.